چهارم ، وهم است كه شغل او مكر و حيله و خيانت و تلبيس « 1 » و فتنه است و مىخواهد كه سلطانِ مملكت بدن ، مطيع او باشد . و بدان نيز ، كه پيوسته مملكت بدن ، ميدان محاربهء ايشان است تا اين كه غلبهء كلّيه از براى يكى از اين قوا حاصل شود و ديگران مقهور حكم او گردند . و منشأ نزاع و سبب جدال ، قوّه‌ى ى عاقله است كه مانع ساير قوا مىشود از آن كه آثار خود را به ظهور رسانند ؛ امّا آن سه قوّه‌ى ى ديگر را با هم نزاعى نيست ؛ از آن جهت كه هيچ يك به خودى خود منكر فعل ديگرى نيستند ؛ مگر به اشاره عقل . فصل دوم لذت و الم چهار قوّه‌ى ] بدان كه از براى هر يك از اين چهار قوّه‌ى ى متقدّمه ، لذّت و المى است . لذّت عقل در علم و معرفت و المش در جهل و حيرت است . و لذّت غضب در غلبه و تسلّط و المش در خلاف آن است . و همچنين [ قوّه‌ى ] شهويه و [ قوّه‌ى ] وهميّه ، لذّت هر يك در چيزى است كه مقتضاى طبيعت و جِبلّت « 2 » آن است و الَمش در خلاف آن است . و بالاترين لذّت‌ها ، لذّت عقليّه است . و بايد دانست كه از براى انسان اگر چه قوا و جوارح بسيار است ، و لكن همه‌ى آن‌ها مطيع و فرمانبردار اين چهار قوّه‌ى اند و آن چه باعث اثر و منشأ خير و شرّ است اين چهار است . پس همه‌ى رذايل و فضايل از اين چهار قوّه‌ى پديد آيند . و لكن خيرات و نيكىهاى قوّه‌ى ى عاقله در حال تسلّط آن است و بدىها و شرور آن در حالت عجز و زبونى آن است در تحت ساير قوا ، و از سه قوّه‌ى ى ديگر ، عكس است .

--> ( 1 ) . تلبيس : پوشاندن حقيقت . ( 2 ) . جبلّت : سرشت .